مجله ترکمنی میراث آنلاین - عاقبت گوك تركها چه شد ؟‌

موضوع :تاريخ اوغوزها (تركمن ها)

كمي پيشتر توضيح داديم كه زمان حكمراني اوزميش خاقان ، يابغوي غرب به همراه 5000 خانوار به چين كوچ كرده بود . بعد از قتل رسيدن پو- مي خاقان ، قوتلوغ - پو – فو – خاتون كه دختر تون يوكوك و همسر بيلگه خاقان بود به همراه يك اجتماع ترك به چين پناهنده شد و مورد استقبال امپراطور قرار گرفت . در سنگ نبشته شينه اوسو متعلق به ايل اتميش خاقان اويغور آمده است كه در معيت ترك هاي پناهنده به چين اجتماعي از اوغوزان نيز بوده اند . ( شينه اوسو ، رامستد – ص 31 ) بدون شك همه گوك تركها به چين نرفتند . فقط بخشي از آنها نيز بواسطه سلطه اويغوران در آمده و برخي شاخه ها نيز بدون شك به سرزمين هاي ديگر كوچ كردند . در منابع چيني مربوط به قرن دهم مجددا از گوك تركها ( تو – كيوئه ) سخن گفته مي شود . در سال هاي 962 و 928 فرماندهان گوك ترك شخصا با هداياي خود به دربار چين آمده بودند . در سال 931 و 941 نيز ايلچياني گسيل كرده بودند . از سال 941 به مدتي كوتاه اطلاعاتي از تركها در دست نيست . زيرا در اين سالها آنها در نهايت ضعف و فتور بودند . ( ژولين ص 475 ، 477 )

در منابع چيني در خصوص مساكن بازماندگان گوك تركها اطلاعاتي ارائه نمي شود . به نظر مي رسد اين بقاياي گوك تركها اجتماع قومي كوچكي را تشكيل مي دادند . در منابع اسلامي مربوط به قرون نهم و دهم نيز از قومي به نام ترك سخن نمي رود .

در آثار مذبور نام « ترك » تنها براي ناميدن يك اجتماع يا نژاد قومي متشكل از چند قوم بكار برده مي شود . به طور قطع در تاريخ آسياي مركزي دوره مربوط به حكمراني گوك تركها مهمترين دوره تاريخي به شمار مي رود . امپراطوري گوك تركها همانگونه كه بزرگترين حكومت تشكيل يافته توسط تركها در آسيا بود ، همين طور نيز دولتي بود كه براي آخرين تمامي اقوام ترك را زير پرچم يك دولت متمركز و متحد كرد . در نتيجه اين تحول نام « ترك » بويژه در خاورميانه به عنوان نامي عمومي براي كليه اقوام ترك زبان به كار برده شد . يكي از ويژگيهاي حائز اهميت اين دوره بويژه تجمع نژاد ترك در نواحي غرب آسياي مركزي ، محدوده درياچه ايسيغ گول و نواحي رودخانه هاي چو و تالاس و جايگزين كردن عنصر ترك در اين مناطق است .

گوك تركها قومي بودند كه نسبت به پذيرش حيات اسكان يافته و فرهنگ مدني از خود اشتياق نشان داده اند .

مي دانيم كه قبل از تشكيل حكومت گوك تركها و زماني كه آنها در كوههاي آلتاي سكونت داشتند به ساختن ابزار آلات فلزي آشنا بوده اند . بعد از تشكيل دولت نيز آنها در تمامي زمينه ها هماهنگي و پيشرفت بزرگي از خود نشان دادند .

در منابع چيني به موازات كوچ نشين بودن ترك ضمنا ذكر مي شود كه هركدام از افراد صاحب قطعه زمين بوده اند . بدون شك اين قطعه زمين ها زراعتي بوده اند .

گفته بوديم كه قاپقان خاقان از چين تقاضاي ارسال 000/300 كيلو بذر ارزن و 3000 عدد ابزار آلات كشاورزي كرده بود . مي دانيم كه از بدو تاسيس دولت به تجارت اهميت داده مي شده است .

بيلگه خاقان معتقد بود كه قوم وي در صورت اسكان در اوتوكن و انجام كارهاي تجاري موفق خواهد شد و اين را مصرا از قوم خود مي خواست . ( اورخود ج 1 – ص 26 )

خاقان هاي گوك ترك بسيار پيشتر در قرن ششم مشغله ايجاد مراكز شهري را داشتند . در اين رابطه هماهنگي هاي لازمه را به عمل آوردند . تون يوكوك نيز با اظهار خطر چين مانعي براي تحقق آرزوي شهر سازي بيلگه خاقان بود .

در تاسيس شهر اردو باليق توسط ايل اتميش خاقان اويغور بدون شك گوك تركها به ويژه افكار بيلگه خاقان نقش اساسي داشته است . گوك تركها در اوايل حكومت براي كتابت ، الفباي سغدي را به كار بستند .اواخر نيز با الفباي تركي نوشتند . اين نظريه اي پذيرفته است كه نظام نوشتاري گوك ترك از الفباي بيگانه اخذ شده است . به نظر مي رسد اين الفبا از قرن هفتم ميلادي مورد استفاده قرار گرفته شده است . منتها اصل اساسي اين است كه آنها داراي يك الفبا بوده اند .

جوان ، جوان ها ، سي – ان – پي ها و هون ها كه اسلاف گوك تركها بوده اند ، فاقد الفبا بودند. حتي خزرها نيز الفبايي از خود نداشتند . در حالي كه خزرها همسايه نزديك بيزانس و اسلام بودند . اما گوك تركها در الفبايي كه حداكثر با واسطه سغديان از خاور نزديك اخذ كردند ، تغييراتي ايجاد كرده و با اضافه نمودن علائمي آن را به صورت يك الفباي ملي شكل دادند .

گوك تركها براي استفاده در كتابت خود از يك تقويم دوازده حيواني كمك گرفتند . بنا به تحقيقات انجام شده ( بازين ص 154 ، 156 ، 157 ) اين تقويم در اواخر قرن ششم از چين اقتباس شده است . اين تقويم بعدها توسط اويغورها كه اخلاف گوك تركها بودند نيز مورد استفاده قرار گرفت .

مغولان كه تقويم مذبور را از اويغوران اقتباس كرده بودند به ايران و حتي آناطولي وارد كردند . بعد از آنها تقويم ترك تا قرون اخير توسط ايرانيان استفاده مي شد .

گوك تركها با استفاده از اين الفبا به زبان خود ميراث گرانقدري را به يادگار گذاشتند . اين ميراث در برگيرنده مفهوم گسترده زبان ترك ،‌ ادبيات ترك و تاريخ ترك بوده و منبعي غني ، كهن و ارزشمند از فرهنگ ترك است .

نویسنده عبدالرحمان نورالديني _ مدیر وبلاگ|دوشنبه 1388/08/18,19:50|

نظرات:()

آخرين مطالب ارسالي