مجله ترکمنی میراث آنلاین

موضوع :آداب و رسوم تركمن

هنر پوشيده لباس يكي از اشكال فرهنگ ملي مي باشد . در حقيقت به لباس ملي به عنوان يكي از منابع جهت مطالعه تاريخ و فرهنگ ملل و همچنان ارتباط آنها با ديگر ملل نگريسته مي شود .

در لباس تركمن هايي كه در حاشيه رودخانه آمودريا يعني در بعضي از بخش هاي استان لباب همچون سردار آباد ، قاراشسيزليق ، قالكينيش ، فاراب و برخي روستاهاي بخش ساكار كشور تركمنستان زندگي مي كنند ، ويژگيهاي خاصي وجود دارد كه در ديگر مناطق تركمنستان نمي توان مشاهده نمود .

يكي از اين پوشش هاي ويژه ، « لچك » است كه زنان به سر مي كنند . « لچك » نوعي پوشش است كه با در نظر گرفتن خصوصيات سني ، وضعيت اجتماعي زنان و خدماتي كه آنها به عنوان مادر انجام داده اند و به مناسبت مادر بزرگ شدن ، بر سر گذاشته مي شود .

هر مادر به هنگام تولد نوه اش لچك انداختن به سر دختر خود را به اين معني كه « دخترم ؛‌ رسيدن به مادر بزرگي براي تو ميسر شد » براي خود وظيفه اي مقدس مي دانسته است . بعضي از مادرها پس از آنكه تولد اولين فرزند دخترش و يا تولد چند فرزندش ، لچك بر سر او كرده و آرزو مي كرده اند كه مادر بزرگي نوه دار و نبيره دار شود . هر مادر از اينكه نتواند بر سر دخترش لچك بگذارد و با اين نقيصه از دنيا برود ، بسيار ترسيده است .

چنانچه مادري قبل از رسيدن دخترش به سن لچك سر كردن فوت كند ، زني از نزديك ترين بستگان وي لچك بر سر او كرده است . چنانچه مادري قبل از اينكه به دخترش لچك سركند ، فوت مي كرد ، در اين صورت اين لچك را سه دفعه به پيشاني جسد مادر كشيده و بر سر دخترش مي گذاشته اند . اين مراسم به معني اين است كه مادر در آن دنيا بدهكار نباشد ونيز به نشانه اينكه مادر وظيفه خود را در اين دنيا انجام داده ، صورت مي گرفته است .

اگر شوهر زني كه هنوز لچك سرنكرده ، فوت مي نمود ، زن متوفي به معناي وفاداري به همسرش ، قبل ازاينكه جسد همسر از خانه بيرون آورده شود ، لچك به سر مي كرده است .

« لچك اسگي » را فقط زنان سالخورده برسر مي كرده اند . آن دسته از زناني كه لچك را در زماني كه عروسي جوان بوده اند بر سر كرده اند ، آن را به عنوان لباسي مقدس تا رسيدن به سن سالخوردگي در صندوق نگه مي داشته اند . در بين انواع لباسها ، لچك نشانه عفت ، خردمندي و كرامت محسوب مي شده است .

« لچك اسگي » عبارت است از « سالخوردگي سعادتمند » را به ذهن متبادر مي سازد . لچك اسگي ، قطعه پارچه اي 5/1 الي 3 متري است ( اندازه ها در مناطق مختلف تفاوت دارد ) كه معمولا به رنگ سفيد است ، دوخته شده و دو گوشه آن متصل به هم دوخته مي شود . در سمت رويي آن ، تكه اي پارچه دوخته مي شود كه شكل ناموزوني به آن مي دهد . لچك بر روي سر انداخته مي شود . بخش عقبي آن « خالاكا » ناميده مي شود و آن به شكل سه گوش ، پشت را مي پوشاند . بخش جلوي لچك « قاماقشا »‌ ناميده مي شود و آن از بخش عقبي كوتاهتر است . نصف آن شانه هاي زن را مي پوشاند و نصف ديگر نيز از بالاي گوش ، فاصله بين چانه تا سينه را مي پوشاند . فقط صورت زن نمايان مي ماند . جهت محكم كردن بالاي لچك ، دربعضي از مناطق روسري و در برخي مناطق ديگر عرقچين و يا « كولته پوشك » را به سر مي گذارند . جهت محكم شدن « كولته پوشك » با لچك بر روي سر ، زنها ابتدا سر خود را با روسري كوچكي محكم مي بندند سپس به نشانه سالخوردگي و مادر بزرگ بودن ، روسري بزرگي را بر سر مي كنند .

هر مادري بعد از اينكه دخترش به سن پختگي رسيد و خانواده تشكيل داد ، به اين فكر مي افتد كه به دخترش لچك بپوشاند . او در ابتدا براي به سر كردن لچك رضايت دخترش را مي گيرد و بعد از آن شروع به دوختن لچك مي كند . اين كار بسيار پر مسئوليت است . وي ابتدا پارچه نازك و سفيد رنگ مخصوص لچك به اندازه 5/1 متر ( در بعضي از مناطق 3 متر ) را تهيه مي كند . سپس براي اينكه لچك زيبا و درخشنده شود ، براي دوختن « كولته پوشك » پارچه مخملي به اندازه 5/0 متر نيز تهيه مي كند . بعد از اينكه لچك و كولته پوشك دوخته شد ، جهت محكم كردن آن بر روي سر ، زيباترين روسري كوچك را انتخاب مي كند . به هنگام انتخاب روسري بزرگ كه نشانه مادر بزرگي محسوب مي شود ، روسري زيبا و اگر در آن زمان دخترش يك خانم سالخورده باشد روسري اي را براي دخترش انتخاب مي كند كه رنگ سفيدش بيشتر از رنگ هاي ديگر باشد . بعد از آماده شدن اين امور ، به تدارك جشن مشغول مي شوند .

جشن لچك مي تواند هم به شكلي جداگانه و همزمان با ساير مناسبات خانوادگي برگزار شود . اين مناسبت ها مي تواند نوه ( دختر يا پسر ) ، جشن ختنه پسرش ، جشن پايان خدمت نظام وظيفه پسر يا جشن ازدواج دختر و يا پسر باشد .

مادر همزمان مي توانسته به چند دختر خود كه زمان لچك به سر نمودن آنها فرا رسيده است ، لچك سر كند . همچنين وي مي تواند لچك را در منزل دخترش بر سر وي كند و جشن لچك را همانجا برگزار نمايد . اگر وي همزمان مي خواسته به چند نفر از دختران خود لچك سر نمايد ، در اين صورت جشن لچك را در منزل خود به طور گسترده برگزار مي كرده است .

مادر ، دختري را لچك بر سرش مي گذار و ديگر اعضاي خانواده را از تصميمي كه گرفته مطلع مي نمايد . بعد از مشورت خانوادگي و هماهنگي هاي لازم در مورد روز برگزاري جشن ، تعداد مدعوين ، غذايي كه بايد پخته شود ، نوازنده اي كه به جشن دعوت خواهد شد و ساير موارد مربوطه ، تدارك براي برگزاري جشن آغاز مي شود . تمامي اقوام ، خويشان و همسايگان براي شركت در اين جشن دعوت مي شده اند . يك روز مانده به روز برگزاري جشن ، نان فطير پخته مي شود و همسايگان نيز در اين كار كمك مي كنند . در روز برگزاري جشن ، در خانه اي كه در آن جشن گرفته مي شود از صبح زود ديگ ها را برپا نموده ، فرش ها را پهن مي كنند . براي جشن لچك غالبا « آق قويون » ( گوسفند سفيد ) ذبح مي شود . اين نماد سعادتمندي است و نيز معناي آرزوي عمر طولاني ( تا سپيدي تمامي موهاي سر ) را مي دهد . پختن غذا اين گونه است كه ابتدا شير برنج يا آش رشته را آماده مي كنند .

در جشن لچك بستگان نزديك و غالبا نيز زنان حضور مي يابند . مهمانان جشن لچك را تبريك مي گويند . ميزبان با بيان عبارت كه « نصيب شما هم شود ! » از مهمانان پذيرايي مي كند . هر كدام از خانم هايي كه در جشن لچك شركت مي كنند به زني كه بايد لچك به سر نمايد ،‌ كادويي را تقديم مي كنند . براي اينكه جشن توام با شادي و مسرت برگزار شود ، مجريان هنرمند ،‌نوازندگان مشهور و آشپزهاي ماهر دعوت مي شوند .

جشن به دو قسمت تقسيم مي شود . قسمت اول مربوط به مراسم لچك به سر كردن است . در اين قسمت ، چيزهايي كه مادر براي دخترش تهيه ديده است در حضور خانم ها از جمله بستگان ، دوستان و همسايگان همراه با ترانه به دختر تقديم مي شود . ابتدا موهاي زني را كه قرار است لچك به سرش نمايند ، با زيبايي شانه مي كنند و گيسوهايش را مي بافند و سپس در وسط اتاق فرش را پهن كرده و روي آن لحافي از جنس مخمل را مي گسترانند . اين كار به اين نيت كه راه مادر بزرگي شايسته و نرم باشد ، صورت مي گيرد .

زن روي لحاف مي ايستد و مادرش با شكوه و عظمت شروع به گذاشتن لچك بر روي سر دخترش مي نمايد . قبل از سر كردن لچك يكي از سالخورده ترين خانم از بستگان اين خانواده در حضور جمع ، سه بار رضايتش درباره لچك سر كردن را مي پرسد ، زني كه لچك به سر مي كند ، قول مي دهد كه شايسته اين درجه بزرگ خواهد بود . مادر با حرف هاي ذيل شروع به لچك سر كردن مي كند : « بسم ا... ، لچكي كه بر سر دخترم مي گذارم ، قبول باشد ؛ پيشگاه خداوند و بنده خداوند شرمنده نباشد ، آمين ! » صورت زني كه لچك سر مي كند ، بايد به سمت قبله باشد . بعد از سر كردن لچك ، روسري برزگي كه مادرش تهيه كرده ، به وي پوشانده مي شود .

بعد از مراسم ، قسمت اصلي جشن شروع مي شود كه توام با مزاح است و اشعار آميخته با طنز و نيز ترانه ها خوانده مي شود . در آخر هر بند ترانه ها يا اشعار خنده دار ، نام يكي از حاضرين گفته مي شود و زني كه لچك به سر كرده ، به نامبرده تعظيم و به نشانه احترام ، سلام « مادر بزرگانه » به او مي دهد . وي اين سلام را به مادر ، پدر ، خواهران و برادران ، بستگان و همسايگان نزديك ، دوستان ، همكاران ، آشپزها نيز مي دهد . شخصي كه آن سلام را مي پذيرد ، هديه خود را به زني كه لچك به سر كرده ، تقديم مي كند .

در آخر مراسم ، در حق ميزبان دعاي خير خوانده مي شود : « بسم ا... ، خدايا به پيرمردها و پير زنها گوهر ايمان و نيرو و توان ، به جوانان دانايي و خردمندي و سلامتي بده ! لچكي كه به سر كرده اي مبارك باشد و اين گونه جشن ها نصيب همه ما شود ! » . ميزبان زحمات و هداياي مهمانان را در جشن هاي آنها جبران مي كند .

منبع : ماهنامه قربان سلطان اجه تركمنستان ، شماره 3 ، ترجمه گزل تاجيوا

نویسنده عبدالرحمان نورالديني _ مدیر وبلاگ|پنجشنبه 1388/02/17,18:25|

نظرات:()

آخرين مطالب ارسالي