موضوع :مقالات

كوچ تركمن ها از نوع افقي ودر تابعيت از عرض جغرافيايي بوده است . آنها تابستان را در ييلاقات شمالي ـ كه به آن « يايلا » مي گويند ـ و زمستان را در نواحي قشلاقي جنوب مي گذراندند . علل كوچ در ميان تركمن ها را مي توان در ارتباط با عواملي نظير آب ، مرتع و اقليم دانست . بنابه اظهار عشاير در زمستان هواي ييلاق ( يايلا ) به شدت سرد شده و چاره اي جز كوچ پيش روي آنها قرار ندارد . ولي كوچ قشلاق به ييلاق را شايد دردرجه اول علاقه به ييلاق توجيه نمايد . علل اين علاقه را مي توان در بالا بودن كيفيت مراتع ييلاقي ، خنكي هوا در ييلاق و ... ذكر نمود .

عشاير معتقدند كه اگر كسي مريض شود و به ييلاق برود ، بهبوديش حتمي است . از آنجا كه قشلاق عشاير تركمن در يك منطقه مرطوب و ييلاق آنها درمنطقه اي خشك ـ داخل بيابان تركستان ـ قرار داشت ، احتمالا تاثيرات اقليمي اين دو ناحيه در پيدايش نگرش فوق بي تاثير نبوده است . چرا كه اصولا در اقليم مرطوب ، بدن خسته و كسل شده ولي در مناطق خشك انسان چابك و سبك است .

علاوه بر اين ، مسائلي نظير وجود حشرات موذي ، عدم مرغوبيت مراتع قشلاقي و وجود بيماري هاي مسري ـ كه به ويژه درتابستان شيوع مي يابد ـ عشاير را به كوچ از قشلاق ترغيب مي كرده است . اين بيماري ها تلفات زيادي از كوچرو ها مي گرفت . طبق اظهار يكي از اعضاي اوباي ملاساري ، در يك سال ورود نوعي از اين بيماريها به يك خانوار اين اوبا ، در عرض 8 روز 3 قرباني گرفت . گو اينكه ساكنان دائمي اين مناطق نسبت به اين گونه بيماريها مقاوم شده بودند . بر موارد فوق بايد عامل عادت را نيز افزود كه خود نيز به عنوان انگيزه اي براي تداوم كوچندگي مي باشد .

علاوه بر تمامي موارد فوق ، با اعتقاد « ويليام آيرونز » ، « تركمن ها كوچ را به مثابه راهي جهت سازگاري سياسي پذيرفته اند و كوچ راهي است كه با توسل به آن از دادن ماليات و سربازگيري ، سرباز مي زنند » . بر طبق نظر آيرونز ، اين عامل باعث شده است كه حتي يكجانشين ( چمور ) هاي تركمن نيز هميشه آماده كوچ باشند و درمواقع بحراني منطقه را به سوي يك محل امن تر ترك نمايند . اين روند در استفاده از كوچ جهت سازگاري با بحرانها ، باعث شده است كه اين سازگاري را تنها محدود به بحران هاي سياسي ننموده و درمقابل تهديدات طبيعي نيز اين رويه را پيش گيرند . « كلنل استبنيزكي » از كوچ تركمن از كناره هاي اترك و گرگان به داخل استپ هاي تركستان به علت شيوع تب در تابستان ها ياد مي كند .

ايل راه

ايل راه و طول آن درميان طوايف مختلـــف فــرق مي كنـــد . در اوبــاي « ملاساري » طول تقريبي آن 140 كيلومتر بوده است كه درمدت 10 روز پيموده مي شد . مسير ايل راه ، مسير مشخصي بوده و با توجه به تل ماسه ها و ديگر شاخص ها تعيين مي گرديد . اگر چه در نظر اول ـ با توجه به عدم وجود نشانه هاي بارز درنظرما ـ دقيق بودن اين ايل راهها مورد ترديد قرار مي گيرد . ولي ذكر خاطره زير از زبان يكي از بزرگان اوباي ملاساري بيان شده ، چيزي عكس اين ذهنيت را به اثبات مي رساند :

« در يكي از كوچ ها ( در مسير قشلاق به ييلاق ) گردنبند يكي از زنان عشاير گم مي شود . در فصل بعد در هنگام بازگشت از ييلاق ( مراجعت به قشلاق ) ، كاروان كوچ در مسير خود از راهي عبور مي كند كه در آن راه ، گردنبند فوق پيدا مي شود . به اين واقعه كمتر مي توان نام اتفاقي بودن را نهاد » .
تركمن ها هر نوبت كوچ را ـ‌ كه معمولا در يك روز انجام مي گيرد ـ « گوچ » مي نامند . در حين كوچ در برخورد به يك منطقه با مرتع خوب ، شايد توقف اندكي ( به مدت چند روز ) صورت پذيرد ولي معمولا اين امر كمتر انجام مي گيرد . از نظر زماني ، مدت كوچ (‌زمان لازم براي طي ايل راه )‌در رفت و برگشت فرقي نمي كند . كه اين امر را مي توان ناشي از افقي بودن كوچ دانست چرا كه عامل سرازيري و سربالايي كه كوچ را سريع تر يا كندتر نمايد ، وجود ندارد .
در مسير ايل راه 3 نوع مورفولوژي قابل رويت بود : زمين هاي استپي ، تاقيرها (‌واژه اي تركمني است كه وارد انگليسي شده و به معناي « سرزمين هاي خشك و مسطحي كه از مواد غير قابل نفوذ و سخت تشكيل شده و فاقد هوموس مي باشد و در سطح آن نيز شكاف هايي ديده مي شود » . )‌ و ماسه زارها .
در ماسه زارها حركت كاروان كندتر صورت مي گيرد ، حال آنكه اين سرعت در تاقيرها بيشتر است . در ييلاق هر اوبايي براي خود يك چاه آب دارد ، زيرا كه آب در اينجا خيلي مهم است . به همين دليل در اينجا اوبا تراكم بيشتري مي يابد و به حدود 20 خانوار مي رسد . در صورتي كه در قشلاق اوباها پراكنده تر و تعداد خانوارها كمتر است .

منبع : كتاب مقدمه اي بر شناخت ايلات و عشاير تركمن

تاليف ابراهيم كلته

نویسنده عبدالرحمان نورالديني _ مدیر وبلاگ|دوشنبه 1387/12/26,16:55|

نظرات:()

آخرين مطالب ارسالي