موضوع :تاريخ اوغوزها (تركمن ها)

مقدمه

اوغوزها كه در منابع اسلامي « غز » ناميده شده و از قرن يازدهم ميلادي با نام تركمن معروف شده اند ، اجداد ترك زبانان ايران ، آذربايجان ، تركيه ، عراق و تركمنستان را تشكيل مي دهند .

خاندان هاي سلاجقه و عثماني اوغوز بوده اند . به اين ترتيب اوغوزها يكي از اقوام ترك زبان مي باشند كه در تاريخ جهان بخصوص در عالم اسلامي نقش مهمي را ايفا نموده اند .

متن حاضر ترجمه فارسي چاپ پنجم « كتاب اوغوزها » نوشته پروفسور فاورق سومر است كه در سال 1999 از طرف موسسه تحقيقات دنياي ترك چاپ و منتشر شده است . مطالب ارايه شده از كتاب « اوغوزها » ترجمه آنا دردي عنصري مي باشد .

درباره مرحوم پروفسور فاروق سومر

مرحوم پروفسور فاروق سومر ، استاد تاريخ دانشگاه استانبول يكي از برجسته ترين پژوهشگران تاريخ و فرهنگ ترك بشمار مي رود . وي در سال 1924 م . در قونيه تولد يافت و پس از گذراندن دوره هاي ابتدايي و متوسطه ، تحصيلات عاليه خود را در دانشكده ادبيات دانشگاه استانبول دنبال كرد و در سال 1948م. ازاين دانشگاه فارغ التحصيل شد و در سال 1950م. به اخذ درجه دكتري تاريخ از دانشگاه آنكارا توفيق يافت . وي سپس به استخدام اين دانشگاه در آمد و در بخش تاريخ آن تدريس « تاريخ قرون وسطي » را بر عهده گرفت . در سال 1963م. به مقام استادي دانشكده ادبيات دانشگاه آنكارا نايل شد ودر طي اين مدت در بخش تاريخ قرون وسطي به پژوهش در تاريخ تمدن تركان در دوره اسلامي پرداخت ، از سال 1971 م. به سمت رياست « گروه تاريخ قرون وسطي » در دانشكده ادبيات دانشگاه آنكارا منصوب و تا سال 1982 م. كه بازنشسته گرديد در اين سمت اشتغال داشت .

استاد درمدتي كه به تدريس مي پرداخت هيچ گاه از مطالعه و تحقيق درتاريخ ترك بويژه دوران اسلامي آن باز نماند . نتيجه اين فعاليت ، انتشار بيش از هفتاد مقاله و كتاب است كه از آن جمله : اوغوزها ( تركمن ها ) ، نبرد ملازگرد ، قراقويونلوها ، مغولان آناطولي ، قرامان ها ، تركان عراق ، سوريه ، آناطولي ، ترك شدن آناطولي ، نقش تركان آناطولي در تشكيل وتوسعه دولت صفوي و ... استاد بعد از عمري تدريس ، تحقيق و تاليف در سال 1995 م. در گذشت . روحش شاد !

درباره كتاب اوغوزها

كتاب حاضر در واقع ثمره ساليان دراز تحقيق ، ژوهش و مطالعه استاد در زمينه تاريخ اوغوزها ( تركمن ها ) است كه استاد با پشتكاري مثال زدني و عشقي عميق نسبت به تهيه و تنظيم آن اقدام نموده است . بحق مي توان ادعا كرد كه شاهكار دكتر فاروق سومر بوده و به عنوان يك اثر مرجع در كرسي هاي ترك شناسي دانشگاه هاي برخي كشورها تدريس شده و مورد مراجعه محققين و پژوهشگران و علاقه مندان تاريخ ترك ـ اوغوز مي باشد .

كتاب با ارائه قديمي ترين اطلاعات راجع به تاريخ اوغوزها شروع شده و ضمن بهره گيري از سنگ نوشته هاي اورخون و تحقيقات صورت گرفته در اين زمينه مي كوشد زواياي تاريك تاريخ اوغوزها را در ارتباط با امپراطوري گوگ ترك ها و چگونگي رخدادهاي متقابل اين دو توضيح دهد . در ادامه بطور مشخص در خصوص اوغوزهاي سيحون و ارتباط آنها با اوغوزهاي قرن دهم ميلادي و سپس تركمن ها توضيح مي دهد و مطلب را با تشكيل امپراطوري سلجوقي توسط اوغوزها ( تركمن ها ) و پيشروي آنها به غرب به سوي عراق عرب ، آذربايجان و آسياي صغير و تشكيل دولت هاي محلي سلجوقي در نقاط مختلف جغرافياي ذكر شده ادامه مي دهد .

قسمت هاي پاياني كتاب حاوي اطلاعات بسيار مفيد و تازه اي در خصوص حضور تركمن ها در ساير كشورها از جمله الجزاير ،مصر ، سوريه ، يمن و هند است .

نكته بسيار مهم كه به لحاظ علمي اثر را بسيار ارزشمند مي كند احاطه كامل استاد به آثار و منابع متنوعي است كه حاوي جنبه هاي مختلف تاريخ ترك ـ اوغوز مي باشند . تنها يك ذهن خلاق و جستجوگر كه از عشقي عميق به تاريخ ترك نشأت مي گيرد ، مي تواند اين چنين كار تحقيقي سترگي را به انجام برساند .

به نظر مي رسد نوع نگاه استاد به تاريخ قوم اوغوز ( تركمن ) داراي دو مختصه است :

الف ) روحيه استقلال طلبي اوغوز

ب ) روحيه حكومت مدار اوغوز

قوم اوغوز بطور اخص بر محور قوميت گرايي تركي در هزاره اول ميلادي تحت حاكميت امپراطوري گوگ ترك شرقي و سپس گوگ ترك غربي مستمرا در اتحاد با ساير اقوام ترك زير سلطه گوگ ترك و بعضا به تنهايي به منظور كسب استقلال و تشكيل حكومت اقدام به شورش مي كند . بارها توسط تركان شرقي و غربي سركوب و منهدم و مقهور مي شود اما در طول قرون همواره روحيه استقلال طلبي و حكومت مداري خود را حفظ كرده و اين ايده را بصورت آرماني ملي سينه به سينه نسل هاي بعد منتقل مي كند . تا اينكه اواخر قرن هشتم ميلادي در قالب اون اوق ها ، تورگيش ها و سپس اوغوزهاي سيحون به تشكيل حكومت يابغوي اوغوز منقرض مي شود ، اما ايده حكومت مداري نزد قوم اوغوز هرگز نمي ميرد و پس از سالها ركود در ابتداي هزاره دوم ميلادي اين ايده به صورت آرماني ملي توسط خاندان سلجوقي به واقعيت مي پيوندد و اوغوزها ( تركمن ها ) در قالب خاندان سلجوقي اولين حكومت پس از اسلام را تشكيل مي دهند. تشكيل امپراطوري سلجوقي مقدمه شكل گيري بسياري از حكومت هاي منطقه اي در اقصي نقاط ايران ، عراق عرب و آسياي صغير مي شود كه در عين اعتلاي فرهنگ ، هنر و علم در جهان اسلام باعث رشد و توسعه فرهنگ و ادبيات قوم اوغوز نيز مي شود . اين حقيقتي انكار ناپذير است كه تشكيل امپراطوري سلجوقي توسط اوغوزهاي تركمن اعتلاي دنياي اسلام را به دنبال داشت . با تدبير سلاطين سلجوقي بود كه مرزهاي جغرافياي اسلام ، دانش اسلامي ، معماري و هنر اسلامي ، منطق و فلسفه اسلامي به اعلا درجه اعتلا نائل آمد .

تعين روحيه استقلال طلبي نزد قوم اوغوز ( تركمن ) را به صورت تلاش آن در محافظه و مدافعه از « من ملي » خود در مقابله با اقوام مهاجم مي بينيم . به گواهي تاريخ اين مختصه حراست از « من ملي » در روح جمعي اوغوز ( تركمن ) به مرور نهادينه شده و در طول تاريخ به عنوان مختصه محوري در حفظ و حراست و سلامت ملي ، آن را ياري مي كند . استاد نشان مي دهد در قرون متمادي در تاريخ ترك اقوام بسياري مدتي در صحنه تاريخ ظاهر شده و سپس ناپديد مي شوند . اديزها ، تورگيش ها ، قارلوق ها ، چگيل ها ، يغماها و ... همه مي آيند و مي روند . برخي از اين اقوام نيز در امتزاج با اقوام ديگر ( مغول يا ترك ) اقوام جديدي به وجود مي آورند ، اما قوم اوغوز با جسميت بخشيدن به آن حس ملي ، از موجوديت خود در امپراطوري گوگ ترك ، هجوم مغول ، هجوم ازبكان و قالموق ها حراست كرده و خود را حفظ مي كند و در طول تاريخ ، حيات ملي خود را تداوم بخشيده با آفرينش محصولات فرهنگي ـ مردمي خود مطابق با آن حس ملي جنبه هاي ادبي ، هنري و انساني خود را غنا مي بخشد . فرايندي كه به شهادت تاريخ هرگز قطع نشده و مستمرا ادامه داشته است.

ادامه دارد ............

نویسنده عبدالرحمان نورالديني _ مدیر وبلاگ|یکشنبه 1387/11/27,21:6|

نظرات:()

آخرين مطالب ارسالي